PJESNIŠTVO
MOLIŠKIH
HRVATA

POEZIO
DE MOLIZAJ
KROATOJ

Antonio Sammartino

MOLIŠKOHRVATSKI TRAGOVI

Pola tisućljeća usmene jezične tradicije prisililo je moliške Hrvate da sačuvaju svoje sjećanje više nego obično, pa su tako uspjeli donijeti do XXI stoljeća i stihove jedne molitve i jedne narodne pjesme: »Homo leč homo spat« i »Lipa Mara«. Njih sam prvi puta osobno snimio i zapisao u kolovozu 2001., prilikom priprema za multimedijalnu izložbu »Riče oš sviče«.

Prve je zapise moliškohrvatske literature dakako napravio Giovanni de Rubertis krajem XIX stoljeća, potican prvim kontaktima sa slavenskim književnim svijetom, posebno s dubrovačkim piscem Medom Pucićem.

Čekat ćemo nakon toga do kraja 30-tih godina prošlog stoljeća, da bismo naišli na tragove zapisa Emilija Ambrogija Paterna, koji nije živio u hrvatskim mjestima, ali je zbog obiteljskih veza ostao blizak Mundimitru i tom je mjestu posvetio pjesmu »Mundimitar«.

Osim ovih dviju iznimaka, nije se pisalo na-našo sve do kraja 60-tih godina prošlog stoljeća, kad su iz tadašnje Jugoslavije došli prvi Hrvati koji su ponovo otkrili dalmatinske iseljenike. U Moliseu se konačno probudilo zanimanje za vlastite korijene te napose za jezik očeva. Jedna grupa intelektualaca iz sva tri mjesta osnovala je udrugu i započela pisati na moliškohrvatskome, manje ili više redovno. Entuzijazam tog doba često bi zamaglio važnost očuvanja originalnog jezika, unosivši ponekad jezično i stilistički potpuno nemotivirano nove, moliškohrvatskome jeziku strane riječi ili mijenjavši one već postojeće. Ali bez obzira na te skromne, vremenski omeđene jezične gubitke, nastali su veliki rezultati kao što je npr. tiskanje časopisa »Naš jezik/La nostra lingua«.

Nakon toga dvadesetak je godina vladalo novo književno »zatišje«, koje je bilo prekinuto natječajima poezije, na kojima su pretežno sudjelovali obični ljudi iskušavajući se u pisanju poezije i ostalim književnim ostvarenjima, izloživši ponekad očima javnosti prave talente. Prvu zbirku poezije pod naslovom »Il sentiero lungo dell’esistenza« (Duga staza postojanja) tiskala je udruga Pro-loco »Naš selo« iz Mundimitra. Posljednji književni natječaj, raspisan već sedmi put, objavila je Zaklada »Agostina Piccoli«, koja je također tiskala dvije zbirke poezije pod naslovom »S našimi riči« (2004. i 2007.).

Antonio Sammartino

MOLIZE-KROATOJ SPUROJ

Duonjarcento de la parola lingva tradicio devigis la Molizajn Kroatojn konservi sian memoron pli ol kutime, kaj ili, do, ankaŭ ĝis la 21-a jarcento sukcesis kunporti la versojn de unu preĝo kaj de unu popola kanto: »Kuŝu ni, dormu ni« kaj »Bela Mara«. La unuan fojon mi ilin notis kaj kased-registris en aŭgusto 2001 okaze de la preparoj por plurinformila ekspozicio »Vortoj kaj lumo«.

La unuajn donitaĵojn pri la molize-kroata literaturo registris Giovanni de Rubertis fine de la 19-a jarcento inspirita de la unuaj kontaktoj kun la slava literatura mondo, precipe kun la dubrovnika verkisto Medo Pucić.

Post ni devis atendi ĝis la fino de la 30-aj jaroj de la pasinta jarcento por trovi la spurojn de la notoj de Emilio Ambrogio Paterno, kiu ne vivis en la kroataj vilaĝoj, sed pro familiaj ligoj restis proksima al Mundimitar, kaj al tiu loko li dediĉis sian poemon »Mundimitar«.

Krom tiuj du esceptoj oni ne verkis nialingve ĝis la 60-aj jaroj de la pasinta jarcento, kiam el la tiama Jugoslavio venis la unuaj Kroatoj, kiuj denove malkovris la dalmatajn elmigrintojn. Fine en Molizo vekiĝis intereso pri la propraj radikoj kaj aparte pri la gepatra lingvo. Grupo de intelektuloj el la tri loĝlokoj fondis societon kaj komencis verki, pli aŭ malpli regule, en la molize-kroata lingvo. La tiutempa entuziasmo ofte ombrigis la gravecon pri la konservo de la origina lingvo enkondukante ofte lingve kaj stile tute senmotivajn novaĵojn, fremdajn al la molize-kroata lingvo, aŭ ŝanĝante la jam ekzistantajn. Sed senkonsidere al tiuj, tempe limigitaj lingvaj perdoj, aperis grandaj rezultoj kia estas ekzemple la presado de la revuo »Nia lingvo« (Naš jezik / La nostra lingua).

Post tio dum dudek jaroj regis nova literatura paŭzo, interrompata de poeziokonkursoj kiujn plejparte partoprenis ordinaraj homoj elprovantaj sin ĉe la verkado de poezio kaj aliaj literaturaj branĉoj, prezentante ofte al la publko verajn talentojn. La unuan poemaron titolitan »Il sentiero lungo dell’esistenza« / Duga staza postojanja (Longa pado de ekzisto) presis la societo Proloco »Naše selo« (Nia vilaĝo) el Mundimitar. La lastan literaturan konkurson, anoncitan jam la sepan fojon, publikigis la Fondaĵo »Agostina Piccoli«, kiu presis ankaŭ du kolektojn de la poezio sub la titolo »Per nia vorto« (2004 kaj 2007).

Antonio Sammartino

[ POČETNA / HOME | SADRŽAJ / ENHAVO ]